EquiptmentPlus CATALOG

ทำไมหัวชาร์จแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน มาตรฐานหัวชาร์จที่ไทยใช้มาจากไหน

ทำไมหัวชาร์จแต่ละประเทศไม่เหมือนกัน มาตรฐานหัวชาร์จที่ไทยใช้มาจากไหน
ที่มา: Wikimedia Commons

ปลั๊กไม่เคยเป็นสากล

ลองนึกถึงตอนเดินทางไปต่างประเทศแล้วต้องพกหัวแปลงปลั๊กไฟติดกระเป๋า เต้ารับในอังกฤษ ญี่ปุ่น และยุโรปหน้าตาไม่เหมือนกันเลย หัวชาร์จรถยนต์ไฟฟ้าก็เดินตามเส้นทางเดียวกัน แต่ละภูมิภาคเริ่มพัฒนาในช่วงที่ยังไม่มีใครตกลงกันได้ ผลคือวันนี้โลกมีหัวชาร์จหลายแบบอยู่พร้อมกัน และคนใช้รถในไทยก็ได้ยินความเชื่อแปลกๆ ตามมาไม่น้อย

ความเชื่อ: หัวชาร์จทั่วโลกเหมือนกันหมด ต่างกันแค่ชื่อเรียก

ความจริงคือหน้าตา จำนวนขา และวิธีสื่อสารกับรถต่างกันจริง ไม่ได้ต่างแค่ชื่อ ความต่างเกิดจากหลายเรื่องรวมกัน เรื่องแรกคือระบบไฟของแต่ละประเทศ บางภูมิภาคใช้ไฟสามเฟสกันแพร่หลายในบ้านและอาคาร บางภูมิภาคใช้ไฟเฟสเดียวเป็นหลัก หัวชาร์จจึงถูกออกแบบให้รับกับไฟแบบที่มีอยู่

เรื่องที่สองคือจังหวะเวลา ผู้ผลิตรถและหน่วยงานในแต่ละประเทศเริ่มทำรถไฟฟ้าในช่วงเวลาต่างกัน ใครเริ่มก่อนก็วางมาตรฐานของตัวเองไว้ก่อน พอตลาดโตขึ้นจึงยากที่จะเปลี่ยนให้ทุกคนใช้แบบเดียวกัน เพราะสถานีที่สร้างไปแล้วและรถที่ขายไปแล้วมีจำนวนมาก

ความเชื่อ: ไทยคิดหัวชาร์จแบบของตัวเองขึ้นมา

ไทยไม่ได้สร้างมาตรฐานใหม่ แต่เลือกใช้มาตรฐานสากลที่ยุโรปและอีกหลายประเทศในเอเชียใช้กันอยู่แล้ว รถยนต์ไฟฟ้าส่วนใหญ่ที่ขายในไทยจึงใช้หัว Type 2 สำหรับการชาร์จไฟกระแสสลับ (AC) ซึ่งเป็นการชาร์จแบบช้าที่บ้านหรือตามที่จอดทั่วไป และใช้หัว CCS2 สำหรับการชาร์จไฟกระแสตรง (DC) ซึ่งเป็นการชาร์จเร็วตามสถานีบนทางหลวง

การเลือกเดินตามมาตรฐานที่มีคนใช้เยอะมีข้อดีชัดเจน ผู้ผลิตไม่ต้องทำรถรุ่นพิเศษเฉพาะตลาดไทย อุปกรณ์อย่างตู้ชาร์จและสายชาร์จก็หาง่าย เรื่องการรับอิทธิพลจากต่างประเทศแบบนี้ไม่ใช่ของใหม่ ประวัติศาสตร์ไทยเองก็มีหลายช่วงที่ผูกพันกับยุโรป อย่างเรื่องราวช่วงที่ทหารฝรั่งเศสเข้ามาตั้งอยู่ในเมืองจันท์ที่ยังมีร่องรอยให้ตามไปดูได้

อยากรู้รายละเอียดว่าสายแต่ละเส้นใช้กับงานไหน อ่านเรื่องการแยกประเภทสายชาร์จที่ใช้กับรถแต่ละแบบต่อได้

ความเชื่อ: CCS2 กับ Type 2 เป็นคนละระบบกัน เสียบแทนกันไม่ได้เลย

CCS2 คือ Type 2 ที่เติมขาไฟกระแสตรงขนาดใหญ่อีกสองขาไว้ด้านล่าง ถ้าเปิดฝาช่องชาร์จของรถที่รองรับ CCS2 จะเห็นว่าส่วนบนหน้าตาเหมือนช่อง Type 2 ทุกอย่าง ส่วนล่างเป็นช่องกลมใหญ่สองช่องสำหรับไฟ DC

ผลในการใช้งานคือรถคันเดียวรับได้ทั้งหัว AC และหัว DC ผ่านช่องเดียวกัน แต่ไม่ได้แปลว่าหัวไหนก็เสียบตรงไหนก็ได้ หัว CCS2 ของตู้ชาร์จเร็วต้องเสียบเข้ากับช่องแบบ CCS2 เท่านั้น ขาในหัวชาร์จเป็นโลหะที่ต้องสะอาดและแห้ง ถ้าเคยทำหัวชาร์จตกพื้นหรือปล่อยให้ฝุ่นเข้า จะเสียบติดยากหรือชาร์จสะดุด การม้วนเก็บสายและแขวนหัวชาร์จให้พ้นพื้นจึงช่วยยืดอายุทั้งหัวและช่องบนรถ

ความเชื่อ: รถนำเข้าจากประเทศไหนก็ชาร์จในไทยได้เหมือนกัน

รถที่นำเข้ามาเองจากตลาดอื่นอาจใช้หัวชาร์จคนละแบบกับที่ไทยใช้ รถที่ผลิตขายในอเมริกาเหนือ จีน หรือญี่ปุ่น อาจออกแบบช่องชาร์จตามมาตรฐานของตลาดนั้น ถ้าซื้อมาโดยไม่เช็ก อาจพบว่าเสียบตู้ชาร์จสาธารณะส่วนใหญ่ในไทยไม่ได้ หรือชาร์จได้แค่บางแบบ

รถบางรุ่นที่ขายในไทยมาตั้งแต่ช่วงแรกใช้หัว CHAdeMO สำหรับชาร์จเร็ว ซึ่งเป็นมาตรฐานที่มาจากญี่ปุ่น สถานีบางแห่งยังมีสายหัวนี้ไว้ให้ แต่ไม่ใช่ทุกที่ ถ้าเจอตู้ที่มีหลายสาย ใช้เฉพาะสายที่ตรงกับรถตัวเอง ชาร์จเสร็จแล้วถอดหัวคืนตู้และขยับรถให้คันต่อไป เพราะตู้หลายสายมักจ่ายไฟได้ทีละคัน

ก่อนจะตัดสินใจซื้อรถมือสองนำเข้าหรือรถที่ไม่ได้ขายผ่านตัวแทนในไทย ให้เปิดฝาช่องชาร์จดูกับตา ถามผู้ขายว่ารองรับหัวแบบไหน และเทียบกับสถานีที่ตั้งใจจะใช้จริง

ความเชื่อ: มีอะแดปเตอร์ก็แปลงได้ทุกแบบ ไม่ต้องคิดมาก

อะแดปเตอร์ข้ามมาตรฐานมีอยู่จริงสำหรับบางคู่ แต่ไม่ใช่ทุกคู่ และไม่ใช่ทุกชิ้นที่ปลอดภัย การชาร์จต้องอาศัยการสื่อสารระหว่างรถกับตู้ อะแดปเตอร์ที่ไม่ได้ออกแบบมาให้ส่งสัญญาณถูกต้องอาจทำให้ชาร์จไม่ขึ้น หรือแย่กว่านั้นคือร้อนผิดปกติที่จุดต่อ

ถ้าจำเป็นต้องใช้ ให้เลือกเฉพาะอะแดปเตอร์ที่ผู้ผลิตรถแนะนำหรือที่ผ่านการรับรองมาตรฐาน ไม่ซื้อของไม่มีที่มาเพราะราคาถูก และถามศูนย์บริการก่อนว่ารถรองรับการชาร์จผ่านอะแดปเตอร์แบบนั้นหรือไม่ อะแดปเตอร์สำหรับชาร์จเร็ว DC ยิ่งต้องระวังเป็นพิเศษ เพราะกระแสที่ไหลผ่านสูงกว่าการชาร์จที่บ้านมาก

ลองเดินไปเปิดฝาช่องชาร์จรถของตัวเองดูสักครั้ง แล้วนับดูว่าเห็นช่องกี่แบบ รู้หรือยังว่าสถานีที่จะแวะในทริปหน้ามีหัวที่ตรงกับช่องนั้น?